Kirehe: Hagiye gushyirwaho igishushanyo mbonera cy’Akarere kigenga imikoreshereze myiza y’ubutaka no guteza imbere umujyi.

Kuri uyu wa 24 Kanama 2022 hatangijwe ku mugaragaro igikorwa cyo gutegura igishushanyo mbonera cy’Akarere ka Kirehe, igikorwa cyatangijwe binyuze mu nama nyunguranabitekerezo yahuje abayobozi n’abajyanama b’akarere, abashinzwe imikoreshereze y’ubutaka mu kigo cy’igihugu gishinzwe iby’ubutaka abanyamabanga nshingwabikorwa b’imirenjye n’utugali, abashinzwe iby’ubutaka mu karere n’imirenge, abagoronome n’abaveterineri, abafatanyabikorwa ndetse n’abikorera  hakaba haganirwaga ku bikwiye kwitabwaho mu gihe hakorwa igishushanyo mbonera (Master Plan) cy’Akarere ka Kirehe.

Akarere ka Kirehe ni kamwe mu turere turindwi tugize intara y’Iburasira zuba kakaba na kamwe mu mijyi yunganira umujyi wa Kigali (Secondary Cities) kakaba kagizwe n’imirenge 12 n’utugali 60, kuri ubu kakaba gatuwe n’abaturage hafi ibihumbi 440,000 batuye ku buso bungana na km2 1,118.5.

Kirehe nk’umwe mu mijyi yunganira Kigali kuri ubu iragaragaza ishusho y’iterambere haba mu bikorwa remezo bigenda byubakwa birimo imihanda ya kaburimbo, amasoko ya kijyambere harimo n’isoko mpuzamipaka rya Rusumo (Cross- Border Market), ibyanya byuhirwa (Irrigation schemes) n’ibindi.

RUTAGENGWA Alexis ushinzwe imikoreshereze y’ubutaka mu kigo cy’igihugu gishinzwe ubutaka (RLMA) avuga ko Akarere ka Kirehe gafite umwihariko yaba mu iterambere ry’ubuhinzi, ubucuruzi n’ibindi bityo igishshanyo mbonera kikazagira uruhare mu igenamigambi ry’igihe kirekire ndetse no gukoresha neza neza ubutaka.

 Agira ati “ubu turi gukusanya amakuru atandukanye yaba ku rwego rw’umuturage tureba n’amahirwe ari mu gace runaka ku rwego rw’iterambere tukaganira n’abayobozi n’abaturage twumva ibitekerezo byabo kugira ngo dukore igishushanyo mbonera gishingiye ku byifuzo by’abaturage bityo kizabafashe mu iterambere ryabo no kongera umusaruro kuko twifuza ko ubutaka butuzwa buba buto ubundi bugakoreshwa mu bikorwa by’iterambere birimo ubuhinzi, inganda n’ibindi. Kuko igishushanyo mbonera ari ahazaza h’igihugu rero, kizafasha cyane mu kugera ku ntego igihugu cyihaye mu mwaka wa 2050 dukoresheje neza ubutaka buto dufite.”

Umuyobozi w’Akarere ka Kirehe bwana RANGIRA Bruno avuga ko igishushanyo mbonera ari cyo gikoresho cy’igenamigambi akarere katari gafite hakaba hari icyizere ko nikimara gusohorwa kizafasha akarere guteza imbere akarere no gukoresha neza ubutaka bubyazwa umusaruro uko bikwiye. Akomeza avuga ko kuri ubu umujyi wa Nyakarambi ari na wo ufatwa nk’umujyi mukuru wa Kirehe utuwe n’abagera ku bihumbi 25,000 hakaba hari intego y’uko mu mwaka wa 2035 uyu mujyi uzaba utuwe n’abaturage barenga ibihumbi 100,000 naho mu mwaka wa 2050 bikaba biteganyijwe ko hazaba hatuwe n’abaturage ibihumbi 250,000- 300,000 kandi batuye mu buryo bugezweho hakoreshejwe ubuso buto ubundi bugakoreshwa mu buhinzi n’inganda dore ko  aka karere kazwi cyane ku buhinzi kandi ari nk’ikigega cy’igihugu.

Agira ati“hagendewe ku mibare y’abo twifuza ko bazaba batuye mu mujyi wa Nyakarambi wonyinye ntabundi buryo byashoboka uretse kuba binyuze mu kubaka inzu zigeretse zizwi nka etage. Izu zigeretse zizadufasha gutura ku buso buto bushoboka bityo ubutaka busigaye bukoreshwe mu bindi bikorwa by’iterambere birimo ubuhinzi. Navuga ko Akarere kacu kuri ubu gafite amahirwe akomeye yaba kuba dufite inkambi ya Mahama, kuba dufite umupaka ndetse n’ibikorwa byo kuhira(Irrigation scheme), isoko mpuzamupaka rya Rusumo, urugomero rw’amashanyarazi n’ibindi; igishshanyo mbonera kikazadufasha kubyaza aya mahirwe umusruro no gukoresha neza ubutaka dufite.”

Santere ya Nyakarambi, Mulindi na Kiyanzi ziri mu zizitabwaho mu ikorwa ry’iki gishushanyo mbonera nk’imijyi igize aka karere kugira ngo igirwe imijyi iteye imbere. Icyakora, Inkambi ya Mahama nayo ngo izitabwaho bikomeye dore ko kuri ubu ituwe n’impunzi zigera ku bihumbi 58,000 hakaba hari gahunda yo kuyigira inkambi imwe mu gihugu izajya yakira impunzi bityo bikaba ari ngombwa ko yitabwaho cyane mu gihe hakorwa igishushanyo mbonera.

Leta y’uRwanda yihaye intego ku byerekeye imikoreshereze y’ubutaka y’uko mu mwaka wa 2050  ubutaka bungana na km2 12,433 ni ukuvuga 47.2% buzaba bukorerwaho ubuhinzi n’ubworozi, amashyanga agakoresha  km2 7,725 zingana na 29.3%, ibikorwa remezo birimo imiturire, imihanda n’ibindi bigakoresha km2 3,980 bungana na 15.1% naho imigezi n’ibishanga bigakoresha km2 2,200 bungana na 8.5%.